نتایج تحقیقات گسترده علمی نشان می دهد که سحرخیزی -که در تعلیمات دینی بر آن توصیه بسیاری شده است- برای روح و جسم بسیار مفید است.
به عنوان مثال غلظت خون با سحرخیزی کاهش می یابد و هورمون های ضدافسردگی در بدن انسان ترشح می شود، به طوری که افراد سحرخیز کمتر دچار افسردگی می شوند. سحر زمانی است که اکسیژن خالص به سطح زمین می رسد و این هوای پاک و اکسیژن خالص برای سیستم بدن بسیار مفید است.
در بسیاری از روایات اسلامی، ائمه اطهار(ع) به سحرخیزی توصیه کردهاند. امام رضا(ع) در روایتی می فرمایند که رزق خاصی برای بندگان تقسیم می شود که زمان آن بین طلوعین است. یعنی بین طلوع فجر و طلوع خورشید و خواب در این ساعات مکروه است، زیرا انسان را از دریافت این رزق خاص محروم می کند.
در مذمت خواب صبح گاه روایات بسیاری داریم. در روایتی آمده است که خواب صبح از نادانی انسان سرچشمه می گیرد. این روایت بدین معناست که اگر انسان بداند نخوابیدن در این ساعات از روز چه فوایدی دارد، هرگز نمی خوابد اما نسبت به این مسئله نادان است.
معماریانی با اشاره به این که سحرخیزی در وسعت رزق، زیبایی چهره و اخلاق حسنه تاثیر دارد، می گوید: علمای اخلاق تأکید می کنند که اگر می خواهید اخلاق حسنه داشته باشید، سحرخیز باشید. از طرف دیگر سحرخیزی باعث تقویت اراده فرد می شود. زیرا خواب صبح که در ادبیات ما به «شکرخواب» معروف است، بسیار شیرین است و مقاومت برای نخوابیدن در این ساعات فقط کار انسان های بااراده است.
در واقع همان زمانی که به بیداری و سحرخیزی توصیه شده است، خواب بسیار لذت بخشی دارد و سحرخیزی یعنی غلبه بر این خواب لذت بخش برای رسیدن به دستاوردهای بهتر و بزرگ تر، مقاومت در برابر خواب صبحگاهی و کسب این لذت اراده انسان را تقویت می کند، کسی که بتواند در مقابل این لذت مقاومت کند در طول زمان قادر خواهد بود با تقویت اراده در برابر لذت گناهان هم مقاومت کند. حتی شاید بتوان گفت قدرت روحی افراد با چنین تمرین هایی افزایش پیدا می کند. چنان که افرادی که عادت به سحرخیزی دارند، به طور کلی مقاوم ترند و قدرت روحی بالاتری دارند، بسیاری از روستاییان که عادت به سحرخیزی دارند، انسان های مقاوم و با استقامتی هستند و در برابر مشکلات به زانو در نمی آیند.
یکی از ویژگی های اصلی این افراد همین سحرخیزی است. سحرخیزی و غلبه بر خواب صبح در طول زمان از آن ها انسان های با استقامت و مقاومی می سازد که دیگر افراد ناخودآگاه با حضور در کنار آن ها این قدرت را احساس می کنند.اصولا یکی از ویژگی های مشترک انسان های موفق و خلاق سحرخیزی است.
نتایج تحقیقات نشان می دهد افرادی که به توفیقات بسیار بزرگی در زندگی خود رسیدهاند، سحرخیز بوده اند. در گذشته تعداد بیشتری از مردم سحرخیز بودند، اما متأسفانه در حال حاضر این عادت متعلق به نسل گذشته است و فقط پدربزرگ و مادربزرگ ها هستند که عادت به سحرخیزی دارند.
معماریانی با بیان این که یکی از تبعات مدرنیته در کشور ما شب بیداری های طولانی و به تبع آن خواب صبحگاهی است، تصریح می کند: متأسفانه شیوه زندگی ما چنان تغییر کرده است که ناخودآگاه قادر به سحرخیزی نیستیم. تا نیمه های شب در برخی نقاط شهر مثل پارک ها ترافیک داریم و میهمانی های شبانه به ساعات بعد از نیمه شب کشیده می شود. رسانه ها هم که در برنامه زندگی ما تغییرات جدی دادهاند، با جدول زمانی پخش برنامه های خود مردم را به دیر خوابیدن عادت دادهاند.
اما نکته این جاست که همواره می توان با یکسری تغییرات مردم را به بیداری صبحگاهی تشویق کرد. به عنوان مثال برگزاری بعضی مسابقات را می توان به صبح موکول کرد تا هم عدهای زودتر از خواب بیدار شوند و هم عدهای که تصور می کنند صبح ها نمی توان کار مفیدی انجام داد، باطل بودن این تفکر را دریابند.
بزرگان گفته اند هیچ کاری مثل خواب صبح شیطان را خوشحال نمی کند زیرا او درمی یابد که عده زیادی از نعمت و رزق و مغفرت و سلامت و توفیق و آرامش محروم شدهاند. به همین دلیل است که امام صادق(ع) می فرمایند: سحرخیزی را از دست ندهید زیرا کسی که سحرخیز نیست از بسیاری از نعمت ها و رزق ها محروم است.همچنین در روایات آمده است که جبرئیل به حضرت محمد(ص) فرمود: «ای محمد(ص)، هر گونه می خواهی زندگی کن ولی بدان که از این دنیا رخت برمی بندی، هر گونه می خواهی دوست بدار ولی بدان پایان آن جدایی است، هر گونه می خواهی عمل کن ولی بدان برای کردارهایت جزایی است اما بدان که شرف و بی نیازی مرد در سحرخیزی است.»
این روایت حاوی نکته عجیبی است که سحرخیزی را به بی نیازی ارتباط می دهد. پیامبر(ص) فرمودند که ۳ گروه از وسوسه های ابلیس و لشکریانش در امان هستند یکی گروهی که خداوند را زیاد یاد می کنند، گروهی که از بیم خدا گریانند و گروهی که سحرها استغفار میکنند.
به گفته معماریانی خوب است برای سحرخیزی عزم جدی داشته باشیم و با علم به فواید سحرخیزی تلاش کنیم خود را به سحرخیزی عادت دهیم. ورزش، پیاده روی، تصویرسازی ذهنی، قرارهای صبحگاهی، کسب دانش و معرفت درباره فواید سحرخیزی راهکارهای مناسبی برای سحرخیزی است.خوب است بدانید رزقی که در سحر مقدر می شود رزق خاصی است که خداوند برای بندگان سحرخیز خود در نظر می گیرد. البته منظور فقط رزق مادی نیست بلکه معرفت، وجدان و شعور رزق بعضی انسان هاست که این امر به تقویت روح و عزت نفس آن ها منجر می شود.
باید به خواب و آداب خواب اهمیت داد و نسبت به آموزش آن تلاش کرد زیرا:
1- حدود بیست و پنج سال یا یک سوم عمر خود ، بین حدود هشت ساعت در روز یا دو و نیم روز در هفته یا ده روز در ماه یا در سال با پنچ سال از عمر هفتاد و پنچ ساله خود را در خواب بسر می بریم . چه اشکالی دارد که مقداری از وقت خود را به یادگیری آداب خواب اختصاص دهیم و برای کیفیت بیست و پنچ سال خواب خودلا اقل چند کتاب مطالع کنیم.
2- خواب بخشی از مسیر تکامل انسان است بنابراین خواب یک زمان مرده و هدر رفته نیست در حدیثی از حضرت علی (ع) آمده است که هنگام خواب روح مومن بالا می رود و از برکات خداوند بهره مند می گردد البته از همان حدیث برای استفاده از این برکات شروطی ذکر شده است که از آداب خواب به شمار می رود.
3- بی خوابی و پر خوابی یکی از شایع ترین مشکلات یا بیماری های روزگار ما به شمار می آید این بیماری گر چه در جوامع غربی شایع ترین است ولی به علت غربزدگی در مردم مشرق نیز در حال فزونی است.
4- بسیاری از مشکلات بشر و عقب ماندگی های او ناشی از نداشتن خواب سالم می باشد به طوری که دچار انواع بیماری های جسمی و روحی شده است لذا اگر انسان به کیفیت خواب خود اهمیت دهد. بسیاری از مشکلات شخصی و اجتماعی خود را حل خواهد کرد
ازنشانه های قدرت پروردگار ، خواب می باشد .
* خداوند متعال در قرآن مجید 7 مورد از رویاهای صادقانه را ذکر کرده است . همچنین در 9 جای قرآن لفظ «نوم »آمده است .
* مسواک زدن ، رفتن به دستشویی و شستن دستها قبل از خواب از اصول اصلی بهداشت خواب می باشند .
* در خواب راحت عواملی از جمله بستر خواب ،بالش ، محیط اتاق خواب و زمان خوابیدن موثر هستند .
* بدترین زمان خواب ، خواب بین الطلوعین می باشد که فقر و محرومیت می آورد .
* خواب ابتدای روز جهل و بی خردی است .
* خواب عصر باعث زایل شدن عقل می گردد .
* خواب پیش از نماز عشاء باعث محرمیت از روزی می گردد .
* خواب هنگام جنابت مانع بهره مندی کامل انسان از برکات زمان خواب می شود .
* بهترین زمان مناسب برای خوابیدن، شب می باشد .
* بهترین جهت خوابیدن ، جهت شمال می باشد .
* ما حدود یک سوم از عمر خود رادر خواب به سر می بریم .
* خواب قیلوله (خواب کم) خوابی است که یکی دو ساعت قبل از اذان ظهر باشد .
* پرخوابی باعث از دست رفتن دین و دنیا می شود .
* برای بیدار شدن طبیعی می توانیدآیه آخر سوره کهف راقبل از خواب بخوانید .
* خواب صبح می تواند انسان رادچار انواع بیماری جسمی و روحی کند .
* سحرخیزی انسان را هم در دنیا و هم در آخرت سعادتمند خواهد کرد .
مضرات خواب صبح
خواب صبح یا همان خواب بین الطلوعین ، یکی از خوابهائی است که بسیار مورد نکوهش تعالیم اسلامی قرار گرفته است . دلیل اصلی مخالفت اسلام و ائمه (ع) با این نوع خواب همانا اثرات زیانبار این خواب بر جسم و روح بشر می باشد .
مضرات جسمی :
بدن انسان از چندین سیستم و دستگاه جسمی تشکیل شده است و ما در اینجا به تمام سیستم های بدن انسان که ممکن است به وسیله خواب صبح تحت تاثیر قرار گیرند اشاره کرده و با کمک خداوند متعال در روزهای آینده تاثیری که خواب صبحگاهی بر هر یک از این بخشها دارد را توضیح می دهیم.
1- سیستم عصبی مرکزی
الف) سردرد وسرگیجه
ب) عصبانیت
ج) فراموشی وکاهش حافظه
2- دستگاه گوارش
الف) دهان
ب) حلق و حنجره
ج) مری
د) معده
هـ ) روده باریک و راست روده
و)روده بزرگ
ی) مخرج
3- دستگاه ادراری
4- دستگاه تنفس
5 – دستگاه خونساز
6- سیستم دفاعی بدن
7- پوست و مو
الف) زردی پوست بدن
ب) چرب شدن پوست
ج) ریزش مو
8- دستگاه اسکلتی و حرکتی
9- تولید مثل و مشکلات جنسی
10- مشکلات عمومی بدن
الف) بی حالی و سستی عمومی و کاهش انرژی بدن
ب) اَدم عمومی بدن
11- دستگاه گردش خون (قلب و عروق)
12- هوش و استعداد
13- ظهور دردهای جسمی
14- سینوزیت
15- عفونت گوش
16- چشم درد
17- رشد عفونت های قارچی در بدن
18- بیماریهای متابولیک
19- بیماریهای کبدی
20- فتق پلک تحتانی چشم
تاثیرات سحرخیزی
1- فواید اجتماعی :
الف) گشاده روئی :
یکی از آثار بارز و مشخص سحرخیزی گشاده روئی و خوشروئی با اطرافیان می باشد و وقتی انسان سحرخیز باشد از نظر روحی و جسمی در وضعیت طبیعی قرار می گیرد که این موضوع می تواند منشأ خوشرویی و اخلاق خوش با خانواده و اجتماع باشد و بدیهی است چنین فردی می تواند منشأ برکات و آثار مفید در جامعه باشد و از بسیاری مشکلات ناشی از خواب صبح جلوگیری کند .
ب) صبر و حوصله در مقابل مشکلات زندگی :
یکی دیگر از آثار فردی و اجتماعی سحرخیزی ، پیدا نمودن صبر و حوصله در مقابل مشکلات روزمره می باشد . فردی که سحر خیز می باشد از روح سالمتری برخوردار بوده و در نتیجه مقاومت او در برابر مشکلات زندگی نیز بیشترخواهد شد و لذا این آثار بر جامعه نیز نمایان خواهد شد . بنابراین چنین فردی هم برای خود و هم برای جامعه خود مفید واقع خواهد شد .
ج) آرامش روحی :
فردی که سحرخیزی را پیشه خود کند ، همیشه از آرامش روحی مناسبی برخوردار خواهد بود بطوریکه چنین فردی همیشه دارای آرامش خاصی بوده و کمتر دچار اضطراب و مشکلات ناشی از خواب صبح می شود لذا این آرامش روحی وی بر جامعه نیز تاثیر گذار خواهد بود.
د) پیشرفت در کارها :
فردی که سحرخیز باشد وقت بیشتری برای رسیدگی به کارهایش راپیدا خواهد کرد و بر همین اساس در کارهایش نظم و انضباط پیدا خواهد کرد و از نظر روحی هم انبساط خاطر بیشتری خواهد داشت لذا در کارها و برنامه ها و اهداف خود نیز موفق تر خواهد بود و پیشرفت او در کارها موجبات پیشرفت امور اجتماعی را در جامعه به دنبال خواهد داشت .
هـ) کمک به دیگران :
یک فرد سحرخیز از روزی و رزق بهتر و بیشتری برخوردار می باشد لذا به علت وسع مالی در کمک به دیگران نیز موفق تر خواهد بود که این موضوع می تواند بسیاری از مشکلات اقتصادی جامعه راحل کند .
2- فواید اقتصادی :
الف) وسعت رزق و روزی :
یکی از آثار و برکات سحرخیزی وسع روزی انسانها می باشد . شاید علاوه بر لطف الهی در وسعت رزق و روزی ، دلیل اینکه سحر خیزی باعث وسعت رزق و روزی می شود این باشد که فرد سحر خیز از انرژی خود ، وقت کافی و نظم در کارها نیز برخوردار می باشد ومسلماً چنین فردی برای توسعه رزق و روزی خود تلاش خواهد کرد و در نتیجه فرد سحر خیز هیچگاه دچار فقر و محرومیت از برکات الهی نخواهد شد .
بدیهی است سحرخیزی در رشداقتصادی نیز موثر خواهد بود و می تواند جامعه را به سوی پیشرفت اقتصادی و صنعتی سوق دهد. بنابراین سحرخیزی علاوه بر وسعت رزق و روزی فردی در توسعه و رشد اقتصاد ملی هم بسیار موثر می باشد .
ب) شکوفائی اقتصادی :
وقتی افراد یک جامعه سحر خیز باشند ، تلاش و کار و فعالیت در آن جامعه نیز به معنی واقعی نمود پیدا خواهد کرد و لذا اقتصاد آن جامعه شکوفا خواهد شد . چنین جامعه ای سرزنده و فعال خواهد بود و هیچگاه چنین جامعه ای دست نیاز به سوی دیگران دراز نخواهد کرد . و در صنعت و کشاورزی و به طور کلی در امورات اقتصادی و معیشتی راه پیشرفت و خوشبختی را طی خواهد کرد .
3 – فواید علمی :
الف- کسب علم و دانش فردی :
سحرخیزی نشاط علمی را در انسا ن زنده می کند و باعث جذب و رغبت انسان به بحث و کسب علم و دانش می شود . به طوریکه تمامی دانشمندان و صاحب نظران علوم مختلف (دینی- پزشکی و ...) سحرخیز بوده اند و شاید یکی از دلایل شکوفایی استعدادها ی آنان همین سحر خیزی و بهره مندی آنان از این وقت بوده است . علاوه بر ان این افراد اکثرا کم خواب بوده اند و توانسته اند از این وقت گرانبها استفاده کافی ببرند و در جهت تحصیل علوم و پیشرفت علمی خود بهره کافی ببرند . و برای خود و جامعه خود هم در دنیا و هم در آخرت افرادی مفید و موثر باشند .
ب-پیشرفت در مسائل علمی :
یک فرد سحرخیز علاوه بر اینکه در کسب علم و دانش موفق تر خواهد بود در پیشرفت و تجزیه و تحلیل مسائل علمی و در نتیجه ابتکار و خلاقیت فردی موفق خواهد بود لذا که فردی که از حیثیت جسمی و روحی در آرامش بیشتری باشد مسلما در پیشرفت علم و نیز حل مسائل علمی صاحب نظر خواهد بود . اینجاست که اکثر دانشمندان یکی از علل پیشرفت خود را در مسائل علمی ، همین سحرخیزی می دانند .
فواید اُخروی سحر خیزی
1-آثار ماتقدم وماتأخر:
انسان تا زمانی که در دنیا باشد اعمال خیر او در دنیا ذخیره ای برای آخرت او می باشد به طوریکه بعد از مرگ او این اعمال تمام شده و هیچ کس نمی تواند مقدار آن را کم و زیاد کند مانند انجام فرایض و سایر مستحبات که به این اعمال آثارماتقدم می گویندیعنی انچه ازقبل فرستاده است .
ولی انسان می تواند در این دنیا کارهایی کند که حتی بعد از مرگ خود نیز ثواب و آثار آن ها را به او برساند .فرزند نیکوکاری از او در دنیا تربیت شود که خیرش در دنیا به مردم برسد . مسلماً آثار خیر این فرزند در دنیا نصیب والدینش در آخرت خواهد شد که این آثار را آثار ماتأخر گویند یعنی آثاری که بعد از مرگ انسان به او خواهد رسید . یکی از آثار و برکات سحرخیزی همین آثار ماتقدم و ماتأخر می باشد چرا که یک فرد سحرخیز بهتر می تواند به اعمال و فرایض دینی خود در دنیا بپردازد و چنین فردی می تواند در دنیا برای خود و دیگر انسان ها مثمرثمر باشد . علاوه بر آن در تربیت فرزندان و آثار ماتأخر نیز موفق تر خواهد بود.
2-شفاعت اهل بیت (ع) :
آیا شما انسانی را سراغ دارید که سحرخیز باشد ولی به واجبات و مستحبات خود اهمیت ندهد؟ و معمولاً هر انسان سحرخیزی در رازونیاز با پروردگار خود وتوسل به اهل بیت (ع) موفق تر از انسانی است که تادیروقت می خوابد . و بدیهی است که چنین انسانی در آخرت از توسل به اهل بیت (ع) سود خواهد برد و مورد توجه آن بزرگواران قرار خواهد گرفت و برخی از گناهان او مورد شفاعت اهل بیت (ع) قرار خواهد گرفت؛ بنابراین یک انسان سحرخیز حتی اگر در ابتدا توجه چندانی به واجبات ننماید ممکن است به تدریج سحرخیزی ، او را به سوی خدا ومحبت اهل بیت (ع) سوق دهد وزمینه ای برای شفاعت اودر آخرت شود .
3-رهایی از عذاب الهی در برزخ
انسان بعد از مرگ وارد عالمی به نام عالم برزخ می شود در این عالم به اعمال انسان تا اندازه ای رسیدگی می شود تا زمانی که روز رستاخیز برپا شود .
یک انسان سحرخیز در انجام اعمال واجب خود هم کوتاهی کرده باشد مسلماً در برخی کارها مانند کمک به دیگران بی تفاوت نبوده است و به عبارتی اگر برای خودش هم سودی نداشته باشد لااقل در حق مردم و بندگان خدا ممکن است مفید بوده باشد که همین کار او می تواند از عذاب الهی در عالم برزخ بکاهد. چرا که خداوند بزرگ بخشنده و مهربان است و از حق خود می گذرد ولی حق دیگران را ضایع نمی کند ؛بنابراین یکی دیگر از برکات اخروی سحرخیزی رهایی انسان از عذاب الهی می باشد .
4-آمرزش گناهان و کاهش فشار قبر :
شکی نیست که انسان سحر خیز در کمک به دیگران ، انجام واجبات و صله رحم و در انجام سایر کارهای خیر تلاش خواهد کرد چرا که یک انسان سحر خیز از نظر جسمی و روحی سالم خواهد بود ولی معمولاً افراد گناهکار از نظر جسم و روح بیمار هستند و کمتر در انجام امور خیر تلاش می کنند . بدیهی است در آخرت هم کمتر مورد بخشش الهی قرار خواهند گرفت . علاوه بر آن فشار قبر نیز برای آنها عذاب سنگینی خواهد بود .