اخلاص

براي دست يابي به اخلاص

شوق به اخلاص

کسانی که جنس خود را ارزان میفروشند. یا جنس را نمیشناسند که آهن است یا طلا. ابریشم است یا پنبه. یا مشتری را نمیشناسند. یا اینکه قیمت بازار را نمیدانند و از نرخ کالای خود خبر ندارند. قرآن برای آنکه انسان، خود و اعمالش را بیهوده تباه نسازد، در هر سه زمینه راهنمایی کرده است:
جنس: قرآن انسان را خلیفه خدا و عصارة خلقت و هدف آفرینش میداند که ارزش والایی دارد.
مشتری خود خداوند است که اعمال شایسته انسان را میخرد. که البته بر خریداران و دیگر از چند جهت امتیاز دارد:
الف) گران میخرد (به بهای بهشت)
ب) کارهای اندک را هم میپذیرند (فمن یعمل مثقال ذره خیراً یره)
ج) برای نیتهای خیر هم پاداش میدهد.
د) کارهای فاسد و زشت را میپوشاند و خوبیها را نمودار میکند (یا من اظهر الجمیل و سترالقبیح)
نرخ قیمت انسان و بهشت و رضوان الهی است و هر که خود را به کمتر از این بفروشد ضرر کرده و به تعبیر قرآن، گناهکاران خود را باخته و ضرر کردهاند (خسرواانفسهم). در واقع اگر انسان قیمت و ارزش خود را بداند، حاضر نیست برای غیر خدا کار کند. (و توجه به این نکات ما را به اخلاص نزدیکتر میکند، انشاءالله)
اخلاص، پاكیزه كردن عمل از هرگونه آلودگی به غیر خداست و انسان مخلص، در انجام عمل محرّكی غیر از خداوند ندارد، فقط قصد تقرّب به خداست كه او را به كار وا می دارد و بس. این حالت، مقام بسیار بزرگی است و كسی می تواند، به آن برسد كه غرق در محبّت خدا باشد، به حدّی كه در دلش برای محبت های دنیایی، جایی نبوده و اگر از خوراك، پوشاك، مسكن و امور مادی استفاده می كند، به خاطر لذّت بردن از آنها نباشد، بلكه به خاطر آن باشد كه نیروی بیشتری برای عبادت خدا، به دست آورد
خلوص کامل در اعمال به آسانی به دست نمی آید. اگر انسان در هر عملی سعی کند آن را فقط برای خدا انجام دهد، به مرور زمان خلوص او بیشتر می شود و اعمالش رنگ خدایی پیدا می کند. البته شیطان تلاش می کند تا چنین خلوصی در انسان به وجود نیاید و تا آن جا که ممکن است رفتار انسان را به ریا آلوده می کند. اما نباید نا امید شوید؛ بلکه باید بنای خود را بر اخلاص بگذارید و امیدوار باشید که به تدریج به خلوص دست خواهید یافت. اگر انسان در عبادت هایش توجه داشته باشد که در محضر خداست و خدای متعال ناظر او می باشد، با اخلاص بیشتری عبادت خواهد کرد و حضور قلب بیشتری در نماز حاصل خواهد شد. اما خجالت کشیدن از خدا بسیار خوب است و همین سبب می شود که انسان در پنهان و آشکار گناه نکند و یا کمتر گناه کند. حیای از خدا، یک فضیلت است که باید آن را تقویت کرد. برای پرهیز از گناه نیز باید ترس از خدا را در خود تقویت کنید. آیات و روایات مربوط به عذاب الهی و خشم خدا به گناهکاران را بخوانید تا ترس از خدا شدید شود و سبب پرهیز از گناهان گردد. احساس نزدیکی به خدا نیز بسیار حالت خوبی است که باید همراه با صداقت و تقوا باشد؛ زیرا قرب حقیقی در پرتو اطاعت کامل و ترک محرمات حاصل می شود و اگر انسان با ادامه گناه باز احساس قرب به خدا کند، ممکن است از مکرهای شیطان باشد و سبب سقوط و یا حداقل رکود انسان گردد. برای ارتقای تدریجی خلوص، باید پیوسته در حال مراقبه باشید. در این رابطه جزوه (محاسبة النفس) شیوه کاربردی بسیار خوبی را در اختیار شما قرار می دهد. آنچه مهم است عزم و همت شما در عمل به راهکارهای ذکر شده در آن می باشد.

راههای تقویت اخلاص :
براى كسب اين صفت ارزشمند ، بايد در درجهى اول به درمان رذيلهى ريا پرداخت و تا قلب از ريا پاك نشود نمى توان به اخلاص دست يافت . در حقیقت اخلاص در مقابل ریا قرار دارد ؛ براى درمان عملى ريا بايد خويش را به پنهان نمودن عبادات عادت داد ، همانگونه كه معاصى و گناهان را از ديد مردم پنهان ميكنيم ! و اگر در خلال عبادت (مثلاً نماز) شيطان وسوسه نمود كه اندك ميلى به ريا برايمان حاصل شود بايد از آن ابراز انزجار و تنفر نماييم. به هر جهت بايد با نفس خبيث و شيطان كثيف، مبارزه نماييم و آن قدر اين محاسبه و مراقبه و مبارزه را ادامه داد تا سرانجام در اين ميدان نبرد، پيروز شويم، همانگونه كه شيطان دست از سر انسان برنميدارد و آن قدر وسوسههايش را تكرار ميكند تا بلكه پيروز شود. براى ايجاد اخلاص در دل علاوه بر معالجه قلب از بيمارى نفس گير «ريا» بايستى با شوق و علاقه به اخلاص توجه به جمال جميل يار نماييم و همهى تلاشمان را در جهت رضاى او خالص گردانيم و اغراض و اهداف پست دنيوى را از صفحهى ذهن و قلب پاك نماييم و به اين نكته توجه كنيم كه عمل را براى هر كس كه به جا آوريم بايد از خود او پاداش بگيريم (و بجز خدا چه كسى ميتواند پاداش دهد؟)
البته صديقين و مخلصين حقيقى حتى براى پاداشت نيز عملى را انجام نمى دهند و تنها به رضاى او مى انديشند . البته از دیگر راهکارهای تقویت اخلاص گرفتن روزه است ؛ چنانچه حضرت فاطمه (س) فرموده اند : «همانا خداوند روزه برای تثبیت اخلاص ما واجب کرده است»

پس به طور کلی موارد زیر از راههای تقویت اخلاص است :
اشتیاق درونی به کسب فضیلت اخلاص
ترک ریاکاری و نفاق در اعمال
ترک خودپرستی و تکبر ذاتی
توجه به ذات لایزال الهی
پاک سازی نیّات در انجام اعمال
گرفتن روزه ( در روایات به 40 بار روزه برای پاکسازی نیات اشاره شده است )

بیانات امیرالمومنین علی (ع) :
بهترین عامل آن چیزی است که با اخلاص همراه باشد .
هر کس که خلوص نیت او همراه عملش نباشد آن عمل پذیرفته نشود .
کسی احراز مزد و پاداش ننماید مگر اینکه عملش را (برای خدا) خالص و پاک گرداند.
خلوص نیت به مقدار نیروی دین بستگی دارد. (یعنی اگر کسی در دین قوی باشد خلوص نیت نیز خواهد داشت)

درجات اخلاص : اخلاص دارای مراتبی است که نخستین مرتبه آن عبارت است از اینکه عبادت از ریا و تظاهر و خودنمایی خالص باشد. بنابراین، اگر کسی به قصد پاداش یا برآورده شدن حاجت، عبادت کند عملش صحیح است و همراهی اینگونه مقاصد با اصل اخلاص منافات ندارد. زیرا اساس اخلاص بر ترک ریا و خودنمایی استوار است. بدیهی است کسی که برای خداوند نماز میگذارد و در ضمن از او حاجت میخواهد و یا انتظار پاداش و ثواب دارد، ریاکار نیست. البته چنین شخصی اخلاصاش کامل نیست زیرا اخلاص کامل آن است که بنده جز خدا نخواهد و در دلش چیزی جز او نباشد . از آنجا که اخلاص گرانبهاترین گوهری است که در خزانه قلب و روح انسان پیدا میشود و آثار فوقالعادهای نیز دارد. این نکته روشن است که هر قدر نیت خالصتر باشد به باطن کارها اهمیت بیشتری داده میشود تا به ظاهر کار و به تعبیر دیگر محکمکاری در حد اعلی خواهد بود، به همین دلیل پیروزی در کار تضمین خواهد شد.