چشم زخم واقعیت دارد

حدیث از پیامبر اسلام (ص) :
«چشم زخم واقعیت دارد و مرد را در قبر و شتر را در دیگ قرار میدهد.» (بحارالانوار، ج. ۶۳، ص. ۲۶)
همچنین در حکمت ۳۹۲ نهجالبلاغه آمده است:
«الْعَیْنُ حَقٌّ وَ الرُّقَى حَقٌّ وَ السِّحْرُ حَقٌّ- وَ الْفَأْلُ حَقٌّ وَ الطِّیَرَهُ لَیْسَتْ بِحَقٍّ- وَ الْعَدْوَى لَیْسَتْ بِحَقٍّ»
«سحر و چشم زخم و فال نیک واقعیت دارد، اما فال بد و عدوی خرافه است.»
امام رضا (ع) درباره این که آیا چشم زخم واقعیت دارد فرمود:
«آری، هرگاه تو را چشم زنند، کف دستت را مقابل صورتت قرار بده و سوره حمد و توحید و معوذتین را قرائت کن و هر دو کف را به صورتت بکش. خداوند تو را از گزند آن حفظ میکند.» (مکارم الاخلاق، ص. ۴۷۴)

در حدیثی می خوانیم که” اسماء بنت عمیس” خدمت پیامبر (ص) عرض کرد: گاه به فرزندان جعفر چشم می زنند، آیا” رقیه” ای برای آنها بگیرم (منظور از” رقیه” دعاهایی است که می نویسند و افراد برای جلوگیری از چشم زخم با خود نگه میدارند و آن را تعویذ نیز می گویند).

پیامبر (ص) فرمود: نعم، فلو کان شی ء یسبق القدر لسبقه العین ” آری، مانعی ندارد، اگر چیزی می توانست بر قضا و قدر پیشی گیرد چشم زدن بود”![۲] و در حدیث دیگری آمده است که امیر مؤمنان (ع) فرمود: پیامبر برای امام حسن و امام حسین” رقیه” گرفت، و این دعا را خواند: اعیذکما بکلمات التامه و اسماء اللَّه الحسنی کلها عامه، من شر السامه و الهامه، و من شر کل عین لامه، و من شر حاسد اذا حسد ”شما را به تمام کلمات و اسماء حسنای خداوند از شر مرگ و حیوانات موذی، و هر چشم بد، و حسود آن گاه که حسد ورزد می سپارم، سپس پیامبر (ص) نگاهی به ما کرد و فرمود:” این چنین حضرت ابراهیم برای اسماعیل و اسحاق تعویذ نمود”[۳] در نهج البلاغه نیز آمده است : العین حق و الرقی حق ”چشم زخم حق است و توسل به دعا برای دفع آن نیز حق است” [۴]

[۲] . ” مجمع البیان” جلد ۱۰ صفحه ۳۴۱.

[۳] . ” نور الثقلین” جلد ۵ صفحه ۴۰۰.

[۴] . ” نهج البلاغه” کلمات قصار جمله ۴۰۰ (این حدیث در صحیح بخاری جلد ۷ صفحه ۱۷۱ باب العین حق نیز به این صورت نقل شده است العین حق) در” المعجم المفهرس لالفاظ الحدیث النبوی” همین معنی از منابع مختلفی نقل شده است (جلد ۴ صفحه ۴۵۱).

پیامبر (ص) در این باره می فرماید: «انّ العین حقّ و انّها تُدخل الجمل والثور التّنور» چشم زخم حق است و به قدرى کارساز است که شتر و گاو را داخل تنور مى کند. بحار الانوار، ج ۶۳، ص ۱۷

از حضرت صادق علیه السلام نقل شده است که فرمود: «تاثیر چشم زدن حق است و امین نیستی که چشم تو در خودت یا در دیگری تاثیر کند. پس اگر از تاثیر چشم میترسی سه مرتبه بگو: ماشاء الله لا قوه الا بالله العلی العظیم؛ اگر یکی از شما زینتی بکند و خوش آیند باشد، چون از منزل خود بیرون رود سوره فلق و ناس بخواند تا از چشم به او ضرر نرسد» (بحارالانوار)

در نهج البلاغه از قول امیر المومنین علیه السلام آمده است:

چشم زخم یا چشم کردن حق است و واقعیت دارد. (نهج البلاغه، ترجمه فیض الاسلام، کلمات قصار، ش. ۴۰۰)

در حدیث آمده که چشم زخم حق است و واقعیت دارد. هر گاه کسی از شما انسان یا چیز زیبایی را دید و از آن خوشش آمد بگوید:آمنت بالله و صلی الله علی محمد و آله، در این صورت چشم او تأثیر منفی نخواهد داشت. (همان، ج. ۶۰، ص. ۱۸)

امام رضا علیه السلام برای رهایی از چشم زخم چنین توصیه ای دارند:

راوی میگوید: از آن حضرت پرسیدم:چشم زخم واقعیت دارد؟ ایشان فرمودند:آری، هرگاه تو را چشم زنند، کف دستت را مقابل صورتت قرار ده و سوره حمد و قل هو الله احد و معوذتین را قرائت کن و هر دو کف را به صورتت بکش. خداوند تو را از گزند آن حفظ میکند. (مکارم الاخلاق، ص. ۴۷۴)

امکانات خود را خیلی به نمایش نگذارید. (واستر ذهبک و ذهابک و مذهبک، پنهان کنید درآمد، مخارج و دینتان را (التحفه السنیه (مخطوط)، السید عبد الله الجزائری:۳۳۰- ۳۳۱)

مرحوم علامه طباطبائی (ره) در توضیح آیه فرموده اند:”منظور از «ازلاق به ابصار» در «لیزلفونک» در آیه ۵۲ قلم بنابر نظر همهی مفسرین، چشم زدن است که خود نوعی از تأثیرات نفسانی است و دلیل عقلی بر نفی آن نداریم، بلکه حوادثی دیده شده که با چشم زدن منطبق هست. با این حال دلیلی ندارد که ما آن را انکار کرده و بگوییم یک عقیدهی خرافی است. (المیزان، ج. ۱۹، ص. ۴۶۸)

علامه طباطبایی در المیزان مینویسد: چشم زخم نوعی از حسد نفسانی است که هنگام مشاهده چیزی که در نظر شور چشم، زیاد و تعجب انگیز است محقق میشود. (المیزان ج۲۰ ، ص۳۹۳)

پیامبر اکرم(ص) برای درمان بیماری امام حسن و امام حسین(ع) که در اثر چشم زخم بیمار شده بودند به توصیه جبرئیل(ع) از این حرز استفاده میکند: «اللٌهمٌ یا ذا السلطانالعظیم و المنٌ القدیم والوجهالکریم ذا الکلماتالتامٌات و الدعواتالمستجابات عافالحسن و الحسین من انفس الجنٌ و اعینالانس».

درمصباح کفعمی است هر کس سوره یس را بنویسد و با خود حمل کند از شر جن و چشم زخم در امان است. (کتاب پرسشهای شما و پاسخهای آیه الله بهجت- جلد اول)

در روایات را ههای خنثی کردن اثر چشم زخم هم بیان شده است که برخی از آنها اشاره می شود :
۱- یاد کردن خداوند؛ از امام صادق(علیه السلام) روایت شده است: «هر کس از سیرت و صورت برادر مسلمانش خشنود شود، خدا را یاد کند؛ زیرا وقتى خداوند را به یاد آورد ضررى به برادر مؤمنش نمى رسد»، (بحارالانوار، ج ۶۰ ، ص ۲۵).
۲- گفتن «تبارک اللّه احسن الخالقین» امام صادق(علیه السلام) فرمود: «کسى که چیزى از برادرش او را متعجب ساخت این جمله را بگوید، زیرا چشم زخم حق است»، (همان، ص ۲۶).در برخی روایات گفته میشود که تکبیر بگویید تا تأثیر چشم زخم از بین برود.
۳- گفتن «آمنتُ باللّه و صلى اللّه على محمد و آله» پس از آن اثر چشم زخم خنثى مى گردد.
۴- قرائت سوره «ناس» و «فلق» هنگام ترس از چشم خوردن، (همان، ج ۹۲).
۵- نوشتن سوره هاى «حمد»، «اخلاص»، «ناس»، «فلق» و «آیه الکرسى» در ورقه اى و به همراه داشتن آن، (همان، ص ۲۵).
۶- قرائت سه مرتبه ذکر «ماشاءاللّه لاحول ولا قوه الا باللّه العلى العظیم» به هنگام ترس از چشم خوردن یا چشم زدن، (همان، ص ۲۶).

از رسول گرامى اسلام(ص) روایت شده که آن حضرت روزى از قبرستان بقیع میگذشت؛ در آن جا فرمود: «به خدا قسم بیشتر اهل این قبرستان به سبب چشم زخم در این جا آرمیده اند «(تفسیر منهج الصادقین، ج ۹)

از دیگر راههای خنثی کردن اثر چشم زخم، یاد کردن خداوند است؛ از امام صادق(ع) روایت شده است: «هر کس از سیرت و صورت برادر مسلمانش خشنود شود، خدا را یاد کند؛ زیرا وقتى خداوند را به یاد آورد ضررى به برادر مؤمنش نمى رسد»، (بحارالانوار، ج ۶۰ ، ص ۲۵)

امام صادق(ع) فرمود: «کسىکه چیزى از برادرش او را متعجب ساخت این جمله را بگوید، زیرا چشم زخم حق است»، (بحارالانوار، ج۶۰ ص ۲۶)

در احادیث دیگری ذکر «تبارک الله احسن الخالقین اللهم بارک فیه» و تلاوت سورههای حمد، توحید، ناس، فلق و آیه الکرسی توصیه شده است.

از پیامبر خدا(صلیاللهعلیهوآله) نقل شده است که حضرت فرمود: «چشم زخم انسان(صحیح و سالم) را داخل قبر میکند و شتر را به دیگ میفرستد».[۱۲]

از امام جعفر صادق(علیهالسلام) نقل شده است: «لَو کانَ شَیءٌ یَسبِقُ القَدَرَ لَسَبَقَهُ العَین؛ اگر چیزی باشد [با تعبیر «لَوْ»] که بتواند بر قضا و قدر سبقت بگیرد، آن چیز چشم زخم است».[۱۳]

همچنین در روایت دیگری آمده است که روزی جبرئیل(علیهالسلام) بر پیامبر خدا(صلیاللهعلیهوآله) نازل شد و حضرت را اندوهگین مشاهده کرد؛ وقتی علت را سؤال کرد، پیامبر خدا(صلیاللهعلیهوآله) فرمود: «ناراحتیام به دلیل آن است که امام حسن و امام حسین(علیهماالسلام) را چشم زدند. جبرئیل(علیهالسلام) عرض کرد: «ای محمد! چشم زخم واقعیت دارد؛ پس آنها را با این جملات تعویذ بفرما».[۱۴]
عجیبتر آنکه صفوان جمّال از امام جعفر صادق(علیهالسلام) نقل کرده که حضرت فرمود: «اگر قبرستانها شناخته شوند و حقایق آشکار گردد، خواهید دید که اکثر مردگان با چشم زخم از بین رفتهاند؛ زیرا که چشم زخم حقیقت دارد».[۱۵]

[۱۲].مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج ۶۳، ص۲۶، ح ۲۵ / ترجمه المیزان، ج ۱۹، ص ۶۵۱ ، ح ۲۷
[۱۳]. همان، ج ۹۵، ص۱۳۲، ح ۱۲، جملات تعویذ در آنجا نقل شده است
[۱۴]. همان، ج ۹۵، ص ۱۲۷، ح ۷
[۱۵]. نهج البلاغه، قصار ۴۰۶

در حدیثی می خوانیم که” اسماء بنت عمیس” خدمت پیامبر (ص) عرض کرد: گاه به فرزندان جعفر چشم می زنند، آیا ”رقیه” ای برای آنها بگیرم (منظور از” رقیه” دعاهایی است که می نویسند و افراد برای جلوگیری از چشم زخم با خود نگه میدارند و آن را تعویذ نیز می گویند).

پیامبر (ص) فرمود: نعم، فلو کان شی ء یسبق القدر لسبقه العین ” آری، مانعی ندارد، اگر چیزی می توانست بر قضا و قدر پیشی گیرد چشم زدن بود”!

امام صادق علیه السلام نقل شده که فرمود: «اگر براى شما نبش قبر می شد (و علت مرگ ها معلوم مىی گردید) هر آینه می دیدید که اکثر مردگان شما از چشم زخم می باشند» و رسول اکرم صلی الله علیه وآله فرمود: «چشم زخم، واقعیت دارد و مرد را در قبر و شتر را در دیگ قرار میدهد».